Serbske stawizny – wobstatk Budyskich měšćanskich stawiznow

Měšćanske stawizny su wusko zwjazane ze stawiznami Serbow. Stajnje buchu stawizny města zhromadnje wot němskich a serbskich wobydlerjow postajene.

1002 "Budusin", hłowny hród Milčanow, so w chronice Thietmara z Merseburga prěni raz pisomnje naspomni.
1295 Za cyrkej Našeje lubeje knjenje žada so serbskorěčny duchowny.
wokoło 1500 Wot něhdźe 5000 wobydlerjow města Budyšina je někak třećina serbska.
wot 1523 Po reformaciji přińdźe mjez Serbami w Hornjej Łužicy ke konfesionelnemu dźělenju. Katolske serbske wosady wostanu w třiróžku městow Budyšin-Kamjenc-Wojerecy.
wokoło 1530 Budyska přisaha ("Der Burger Eydt Wendisch") płaći jako najstarši serbski rěčny pomnik.
1574 Lěta 1552 załožena knihićišćernja Mikławša Wolraba w Budyšinje zhotowi prěnju serbsku ćišćanu knihu, zběrku delnjoserbskich kěrlušow, kotraž tež Lutherowy "mały katechizm" wobsahuje.
1728 Prěnja cyłkowna serbska biblija wuńdźe w Budyšinje.
1842 Handrij Zejler załoži w Budyšinje tydźenik "Tydźenska Nowina". Tón wuchadźa wot 1854 regularnje pod titulom "Serbske Nowiny" hač do lěta 1937 (wot 1920 jako dźenik). Dźenik docpěje 1923 z 6 000 abonentami swój najwyši nakład.
1845 Z prěnim serbskim spěwanskim swjedźenjom w Budyšinje započina so tradicija spěwarskich schadźowanjow a koncertow, za kotrež so wosebje wučer a kantor Korla Awgust Kocor angažuje.
1845/47 W Budyšinje załoži so serbska wědomostno-kulturna towaršnosć "Maćica Serbska". Wona staji sej po tradiciji akademijow wjetšich ludow wobšěrne nadawki a sta so bórze z nadregionalnym a nadkonfesionelnym duchownym srjedźišćom Serbow a z pěstowanišćom wšěch wobłukow serbowědy. Jeje časopis wuchadźa do lěta 1937.
1851 Jan Arnošt Smoler załoži w Budyšinje prěnju serbsku nakładnisku kniharnju, 1875 prěnju serbsku ćišćernju.
1862 Prěnje (hornjo)serbske dźiwadłowe předstajenje na žurli Budyskeho hotela "K złotej krónje", zahrate wot čłonow towarstwa "Bjesada"; pokaza so čěska komedija.
1904 Serbski dom w Budyšinje na Lawskich hrjebjach, róžk Wonkowna Lawska, so po sydomlětnym twarje poswjeći. Z ćišćernju a nakładnistwom, biblioteku a archiwom, z Maćicu Serbskej, ze Serbskim narodnym muzejom, kofejownju z ludowej čitarnju běše dom srjedźišćo serbskeho kulturneho žiwjenja. W poslednich wójnskich dnjach lěta 1945 so twarjenje wotpali.
1920 Za dohladowanje Serbow załoži so při hamtskim hejtmanstwje Budyšin t. mj. "Wendenabteilung", kotraž hač do lěta 1945 wobsteji. Jeje zaměr je mj. dr. "Aufdeckung jeder wendischen Nationalbewegung als reichsfeindlich" a "Förderung des Aufgehens der Wenden im Deutschtum".
1921 Załoženje Budyskeje župy Domowiny "Jan Arnošt Smoler".
1937 Nacionalsocialisća zakazaja wšě swědčenja serbskeje rěče a kultury w zjawnosći a zawrěja serbske zarjadnišća. Domowina so zakaza. Angažowani serbscy wučerjo a duchowni wobeju konfesijow so z Łužicy wupokazaja.
1939 Serb Alojs Andricki so wot biskopa Petrusa Legge w tachantskej cyrkwi swj. Pětra w Budyšinje na měšnika wuswjeći. Wón bě razny přećiwnik nacionalsocializma a bu 1943 w koncentraciskim lěhwje Dachau zamordowany. 2011 bu wón zbóžnoprajeny.
1948 Sakski krajny sejm wobzamkny Zakoń wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće. Přichodnje wutworja so na zakładźe prawniskich předpisow wjacore politiske a kulturne zarjadnišća.
1950 Ze "Zjězdom Serbow" nawjazuja w Budyšinje zaso na tradiciju centralnych zarjadowanjow z wulkimi kulturnymi programami.
1956 Na 2. zjězdźe Serbow přepoda so znowanatwarjeny Serbski dom při Póstowym naměsće Domowinje. Lěta 1947 z darami a dobrowólnymi brigadami započaty natwar so wot 1949 ze statnymi pjenjezami dokónči.
1966–1989 Wotměwa so sydom festiwalow serbskeje kultury w Budyšinje. Wone swědča wo woli Serbow k zdźerženju swojeje identity a znazornjeja wysoki niwow serbskeje kultury. Runočasnje słuža wone k propagowanju politiskich zaměrow.
1991 Po znowazjednoćenju Němskeje přestaja so w NDR wutworjene serbske institucije na nowe organizaciske formy. Zo by so jim hospodarska baza zawěsćiła, załoži so statna Załožba za serbski lud. Wona rozsudźi wo wužiwanju financnych srědkow Zwjazka a krajow Sakskeje a Braniborskeje k spěchowanju serbskeje rěče a kultury kaž tež serbskeje identity.
W Budyšinje skutkuja na tutym zakładźe dale mj. dr. Serbski ludowy ansambl, Němsko-Serbske ludowe dźiwadło, Ludowe nakładnistwo Domowina a Serbski institut.
1998 Měšćanska rada wobzamknje "Wustawki města Budyšina k spěchowanju serbskeje rěče a kultury" a załoži dźěłowy kruh za serbske naležnosće.
1999 Sakski krajny sejm wobzamknje Zakoń wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakska.
2003 Znowawotewrjenje Serbskeho muzeja po dwulětnym zawrjenju wobšěrnych saněrowanskich a přetwarjenskich naprawow dla.
2008 Serbski šulski a zetkawanski centrum započnje po wobšěrnym přetwarje ze swojej dźěławosću.